O rycerzu z bebechami na wierzchu. Herb Jelita.

Herb Jelita to jeden z najstarszych polskich herbów rycerskich, którym pieczętowało się blisko 180 rodzin, w tym Zamojscy. Do najbardziej znanych herbownych należą m.in. Ignacy Jan Paderewski, Witold Lutosławski, Stefan Żeromski, Ryszard Kaczorowski czy Przecław Słota.

Blazon: W polu czerwonym trzy kopie złote w gwiazdę, środkowa na opak w słup. W klejnocie połukozioł srebrny wspięty.

Najstarsze barwne rysunki herbu Jelita zachowały się w herbarzach Bellenville, Gelrego, Bergshammar i Toison d’Or, choć w szczegółach nieco się różnią. W późniejszej literaturze heraldycznej różnie też interpretowano godło: jako włócznie, spisy, oszczepy, a nawet lance. Także proklamy różnią się w zależności od źródeł: najstarsze z nich podają zawołanie Nagody, następne Jelita, a dopiero od Długosza występują Koźlerogi.

Z herbem tym wiąże się znana legenda przytoczona przez Długosza, a następnie rozwijana przez kolejnych autorów. Według niej herb ten nadany został przez króla Władysława Łokietka rycerzowi zwanemu Florianem Szarym, którego król spotkał na polu zwycięskiej bitwy pod Płowcami w roku 1331. Tak historię tę opisuje Kacper Niesiecki w swoim „Herbarzu Polskim”:

(…) gdy bowiem triumfalnie Władysław Łokietek, czterdzieści tysięcy zbił Krzyżaków, tak żez jego ludzi czterdziestu tylko i kilku na placu legło, a nazajutrz objeżdżał pobojowisko, między trupami Polskimi napadł na jednego swego rycerza Floriana Szariusza, który mężnie w tej batalii potykając się, wielą ranami zwątlony. Jelita swe własną ręką w wnętrzności tłoczył. Ujrzawszy go Król, z politowania rzekł do swoich: „O jaką ten znaczny żołnierz ponosi mękę: ” na co on sił ostatnich prawie dobywszy, odpowiedział: „Nie tak mię to dolega i trapi, co widzisz Królu, jako bardziej zły sąsiad w jednej ze mną wiosce mieszkający.” – „Nieturbuj się, prawi, jeżeli wynidziesz z tego razu, uwolnię cię od sąsiedzkiej niewoli: ” – jakoż i uwolnił go Łokietek, i Pańsko udarował. Niektórzy rozumieją, że wtenczas ojczysty jego herb kozła na hełm wyniósł, a trzy kopie którymi go przeszytego widział, na tarczy osadził (…)1

Tyle legenda, która w szczegółach też jest różnie podawana i która różne hipotezy co do początków herbu inspirowała. O ile bowiem jedni twierdzą, że już wcześniej w herbie Floriana były trzy kopie, a po wspomnianej bitwie zmieniono jedynie zawołanie z „Koźle rogi” na „Jelita”, o tyle drudzy przypuszczają, że kozioł, pierwotne godło z herbu rodowego Floriana Szarego, po wspomnianej bitwie trafił do klejnotu, aby w tarczy dać miejsce trzem kopiom, które tkwiły w brzuchu rycerza, zaś zawołanie „Koźle rogi” ustąpiło nowemu – „Jelita”.

1Kasper Niesiecki, Herbarz Polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839-1845

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s